Słownik
W skrócie wyjaśniamy kluczowe pojęcia. Dla szerszego kontekstu sprawdź mapę rozdziałów i pełny tekst Konstytucji.
Podstawy i wartości
Pojęcia opisujące fundamenty ustroju i podstawowe zasady państwa.
Konstytucja
Najważniejszy akt prawny w państwie, określający ustrój, prawa i wolności oraz zasady działania władz.
Preambuła
Wstęp do Konstytucji, który wskazuje wartości, cele i historyczny kontekst ustawy zasadniczej.
Rzeczpospolita
Forma państwa oparta na dobru wspólnym wszystkich obywateli i zasadach demokracji.
Suwerenność Narodu
Zasada, że władza w państwie należy do Narodu i jest sprawowana przez jego przedstawicieli lub bezpośrednio.
Zasada podziału władzy
Podział władzy publicznej na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, aby zapewnić równowagę i kontrolę.
Zasada legalizmu
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Źródła prawa
Terminy opisujące hierarchię aktów prawnych i ich znaczenie.
Źródła prawa
Akty prawne tworzące system prawa w Polsce, m.in. Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia i akty prawa miejscowego.
Ustawa
Akt prawny uchwalany przez parlament, regulujący ważne sprawy publiczne i prawa obywateli.
Rozporządzenie
Akt wykonawczy wydawany na podstawie ustawy, doprecyzowujący jej stosowanie.
Akt prawa miejscowego
Przepisy obowiązujące na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego.
Prawa i obowiązki
Najważniejsze pojęcia związane z katalogiem praw i powinności obywateli.
Prawa i wolności
Katalog podstawowych uprawnień jednostki, takich jak wolność słowa, prawo do sądu czy ochrona prywatności.
Obowiązki obywatelskie
Podstawowe powinności wobec państwa, np. przestrzeganie prawa, troska o dobro wspólne czy obrona Ojczyzny.
Organy i instytucje
Instytucje ustrojowe i ich podstawowe zadania.
Trybunał Konstytucyjny
Organ badający zgodność ustaw i innych aktów prawnych z Konstytucją.
Samorząd terytorialny
Wspólnota mieszkańców określonego terytorium, która samodzielnie wykonuje część zadań publicznych.
Mandaty i kadencje
Pojęcia związane z reprezentacją i pełnieniem funkcji publicznych.
Mandat
Uprawnienie do sprawowania funkcji publicznej, np. posła lub senatora, wynikające z wyboru.
Kadencja
Okres, na jaki wybierany jest organ lub osoba pełniąca funkcję publiczną.
Immunitet
Szczególna ochrona prawna przysługująca niektórym funkcjom publicznym w związku z wykonywaniem mandatu.
Procedury i mechanizmy
Mechanizmy działania państwa i środki ochrony praw.
Referendum ogólnokrajowe
Forma bezpośredniego decydowania przez obywateli w istotnych sprawach państwowych.
Skarga konstytucyjna
Środek prawny pozwalający zakwestionować niezgodność aktu prawnego z Konstytucją w związku z naruszeniem praw jednostki.
Stany nadzwyczajne
Wyjątkowe sytuacje prawne pozwalające państwu działać w warunkach szczególnych zagrożeń (np. stan wojenny, wyjątkowy, klęski żywiołowej).